Macaristan Parlamentosu'nun pazartesi günü Başbakan Peter Magyar hükümetinin hazırladığı anayasa değişikliğini kabul ederek Cumhurbaşkanı Tamas Sulyok'un görevine son vermesi bekleniyor. Oylama, nisan ayında yapılan seçimlerde milliyetçi lider Viktor Orban'ın 16 yıllık iktidarını ezici bir zaferle sona erdiren Peter Magyar'ın devlet kurumlarında başlattığı kapsamlı dönüşümün en önemli adımlarından biri olarak görülüyor.
Cumhurbaşkanlığı makamı Macaristan'da yürütme açısından sınırlı yetkilere sahip olsa da, yasaları veto edebilme veya Anayasa Mahkemesi incelemesine gönderebilme imkânı bulunuyor. Aynı zamanda ülkenin en önemli sembolik makamlarından biri olarak kabul ediliyor.
"Orban'ın kuklası" suçlaması
Peter Magyar, Cumhurbaşkanı Sulyok'u uzun süredir eski Başbakan Viktor Orban'ın etkisi altında hareket etmekle suçluyor. Cumartesi günü Facebook hesabından yaptığı açıklamada parlamentonun pazartesi günü anayasa değişikliğini kabul edeceğini belirten Magyar, Sulyok'un yasayı beş gün içinde imzalamaması halinde hakkında görevden alma (impeachment) sürecinin başlatılacağını duyurdu.
Hazırlanan anayasa değişikliği, Sulyok'un görev süresini doğrudan sona erdiriyor. Düzenlemenin gerekçesinde cumhurbaşkanına yönelik toplumdaki "ciddi güven kaybına" dikkat çekiliyor.
Yasa kabul edilirse parlamento, yeni anayasa yürürlüğe girene kadar ya da en fazla beş yıllık süre için yeni bir cumhurbaşkanı seçecek.
Magyar'dan Orban dönemini tasfiye hamlesi
Magyar hükümeti, seçim zaferinin ardından Orban döneminde oluşturulan güç odaklarını tasfiye etmeyi temel siyasi hedeflerinden biri haline getirdi. Başbakan, seçmenlerden bu dönüşüm için güçlü bir yetki aldığını savunuyor.
Magyar'ın partisi Tisza'nın parlamentodaki nitelikli çoğunluğu, anayasa değişikliği yapmasına ve Orban döneminde yürürlüğe giren düzenlemeleri geri almasına imkân tanıyor.
Hükümet bu kapsamda geçen hafta kamu yayıncılığında da dikkat çeken bir adım attı. Devlet televizyonu ve radyosundaki haber bültenleri geçici olarak durdurulurken, kamu medyasının siyasi etkilerden arındırılarak bağımsız hale getirilmesini amaçlayan yeniden yapılanma süreci başlatıldı.
Sulyok'tan Venedik Komisyonu çağrısı
2024 yılında parlamento tarafından cumhurbaşkanı seçilen Tamas Sulyok, daha önce 10 yıl boyunca Anayasa Mahkemesi üyeliği yaptı.
Sulyok, anayasa değişikliğine karşı çıkarak Avrupa Konseyi'nin anayasal konularda danışmanlık organı olan Venedik Komisyonu'ndan düzenlemenin demokratik standartlara uygunluğunun incelenmesini talep etti. Ancak Komisyon bu konuda yorum yapmadı.
Cumhurbaşkanı, daha önce yaptığı açıklamalarda herhangi bir siyasi gündem taşımadığını savunmuştu.
Fidesz'den protesto
Viktor Orban'ın liderliğini yaptığı Fidesz Partisi ise geçen perşembe günü Cumhurbaşkanı Sulyok'a destek amacıyla protesto gösterisi düzenledi. Orban'ın gösteriye katılmadığı belirtildi.
Muhalefet, hükümetin anayasa değişikliğini siyasi hesaplaşma olarak değerlendirirken, Magyar yönetimi bunun demokratik kurumların yeniden inşası için gerekli olduğunu savunuyor.
Sonbaharda daha kapsamlı anayasa reformu geliyor
Peter Magyar'ın bugün yerel saatle 13.00'te parlamentoda milletvekillerine hitap etmesi bekleniyor. Konuşmanın ardından anayasa değişikliği oylanacak.
Paket yalnızca cumhurbaşkanının görevden alınmasını içermiyor. Milletvekillerinin görev sürelerine 12 yıllık üst sınır getirilmesini de öngören düzenlemenin gerekçesinde, amacın "anayasal demokrasinin yeniden tesis edilmesi için gerekli ön koşulların sağlanması" olduğu ifade ediliyor.
Hükümetin sonbaharda mevcut düzenlemelerin ötesine geçen kapsamlı bir anayasa reformunu parlamentoya sunması bekleniyor.
Magyar hükümeti, bu reformlarla birlikte Orban döneminde yargıdan kamu yönetimine, medyadan diğer devlet kurumlarına kadar şekillenen siyasi yapıyı önemli ölçüde değiştirmeyi hedefliyor. Bu nedenle bugün yapılacak oylama, yalnızca cumhurbaşkanının geleceği açısından değil, Macaristan'daki yeni siyasi dönemin yönünü belirleyecek en kritik adımlardan biri olarak değerlendiriliyor.
