Filistin devleti için İsrail'e karşı mücadele veren Hamas, 20 Temmuz'da siyasi büro başkanlığına Halil el-Hayye’nin seçildiğini açıkladı. El-Hayye, Hamas’ın eski siyasi büro başkanlarından Halid Meşal’le yarıştığı ikinci tur oylamanın ardından hareketin en üst siyasi makamına getirildi. Böylece Yahya Sinvar’ın Ekim 2024’te İsrail askerleriyle girdiği çatışmada öldürülmesinden sonra Hamas’ı yöneten beş kişilik geçici konsey dönemi sona erdi.
Hamas’ın açıklamasına göre el-Hayye, siyasi büro başkanlığında 2027’de sona erecek mevcut seçim dönemini tamamlayacak. Seçim, Gazze, Batı Şeria, İsrail hapishanelerindeki Hamas mensupları ve yurt dışı teşkilatının temsil edildiği Genel Şura Konseyi tarafından yapıldı. Seçim sürecinde yaklaşık 50 konsey üyesinin oy kullandığı belirtildi.
GAZZE’DE DOĞDU, HADİS ALANINDA DOKTORA YAPTI
Tam adı Halil İsmail İbrahim el-Hayye olan yeni Hamas lideri, 5 Kasım 1960’ta Gazze kentinde doğdu. Gazze İslam Üniversitesi İlahiyat Fakültesinden 1983’te mezun oldu. Ürdün Üniversitesinde sünnet ve hadis bilimleri alanında yüksek lisansını, Sudan’daki Kur’an-ı Kerim ve İslami İlimler Üniversitesinde ise 1997’de doktorasını tamamladı. Daha sonra Gazze İslam Üniversitesinde öğretim görevlisi, öğrenci işleri dekan yardımcısı ve öğrenci işleri dekanı olarak çalıştı.
El-Hayye’nin örgütlü İslamcı hareketle ilişkisi 1980’de Hamas’ın kurucusu Şeyh Ahmed Yasin’le tanışmasının ardından başladı. 1980’lerin başında İsmail Haniye ve Yahya Sinvar’ın da yer aldığı Müslüman Kardeşler çevresine katıldı. 1987’de Hamas’ın kuruluş sürecinde yer alan isimlerden biri oldu. İsrail tarafından farklı dönemlerde birkaç kez gözaltına alındı ve Birinci İntifada sırasında üç yıl cezaevinde kaldı.
SİYASİ KARİYERİ 2006’DA ÖNE ÇIKTI
Halil el-Hayye, Hamas’ın büyük başarı kazandığı 2006 Filistin genel seçimlerinde Gazze’den milletvekili seçildi. Filistin Yasama Konseyinde Hamas’ın “Değişim ve Reform” grubunun başkanlığını üstlendi. İlerleyen yıllarda Hamas siyasi büro üyeliği, hareketin Gazze’deki lider yardımcılığı ve Arap ve İslam ülkeleriyle ilişkiler sorumluluğu görevlerinde bulundu.
Uzun yıllar Gazze’nin Şucaiyye Mahallesi’nde yaşayan el-Hayye, daha sonra Hamas’ın dış ilişkilerini yürütmek üzere Katar’a geçti. Doha merkezli görevinde İran, Mısır, Katar, Türkiye, Lübnan ve Suriye gibi bölgesel aktörlerle kurulan ilişkilerde öne çıktı.
HAMAS’IN MÜZAKERE MASASINDAKİ İSMİ
El-Hayye’nin hareket içindeki ağırlığını artıran temel unsur, İsrail’le yapılan dolaylı görüşmelerde üstlendiği rol oldu. 2012 ve 2014’teki Gazze savaşlarının ardından Kahire’de yapılan ateşkes görüşmelerinde Hamas heyetlerinde yer aldı. 7 Ekim 2023 sonrasında ise Katar ve Mısır’ın arabuluculuğunda yürütülen ateşkes ve esir takası görüşmelerinde Hamas’ın başmüzakerecisi haline geldi.
Yahya Sinvar ve İsmail Haniye’nin öldürülmesinin ardından Hamas’ın dışarıdaki en etkili isimlerinden biri olan el-Hayye, görüşmelerde hareketin şartlarını arabuluculara ileten başlıca yetkiliydi. Ekim 2025’te sağlanan ateşkese giden süreçte de Hamas heyetini yönetti.
Ancak müzakereci kimliği, el-Hayye’nin Hamas içindeki ılımlı kanadı temsil ettiği anlamına gelmiyor. Reuters’a göre Halid Meşal’den daha sert bir çizgide görülen el-Hayye, silahsızlanma konusunda taviz verilmesine karşı çıkıyor ve İran’ın öncülüğündeki “Direniş Ekseni”yle ilişkilerin sürdürülmesini savunuyor. Filistinli siyaset analisti Reham Owda, seçimin Hamas’ın silahlı yapısını korumakta ısrarlı olduğuna ilişkin bir mesaj niteliği taşıdığı görüşünde.
İRAN’LA YAKIN, SURİYE’YLE KÖPRÜYÜ KURAN İSİM
El-Hayye’nin İran yönetimi ve Devrim Muhafızları ile iyi ilişkilere sahip olduğu belirtiliyor. Temmuz 2024’te İsmail Heniyye ile birlikte Tahran’a gitti, Heniyye bu ziyaret sırasında düzenlenen saldırıda öldürüldü. El-Hayye, Şubat 2025’te de Hamas heyetiyle İran’ın ek dini lideri Ayetullah Ali Hamaney ile bir araya geldi.
Hamas’ın 2011’de Suriye yönetimiyle bozulan ilişkilerinin onarılmasında da el-Hayye başroldeydi. Ekim 2022’de Hamas ve diğer Filistinli gruplardan oluşan heyeti Şam’a götüren el-Hayye, dönemin Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad’la yapılan görüşmeyi “tarihi buluşma” olarak tanımladı.
ANKARA’NIN DA YAKINDAN TANIDIĞI İSİM
Halil el-Hayye, Hamas’ın Türkiye’yle yürüttüğü temaslarda da öne çıktı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Mart ve Aralık 2025’te el-Hayye başkanlığındaki Hamas heyetleriyle görüştü. MİT Başkanı İbrahim Kalın da Kasım 2025’te İstanbul’da el-Hayye’nin yönettiği müzakere heyetiyle Gazze ateşkesinin sonraki aşamalarını ele aldı.
Fidan, Mayıs 2026’da Doha’da el-Hayye’ye taziye ziyaretinde bulundu. Ziyaret, el-Hayye’nin oğlu Azzam’ın Gazze’deki bir İsrail saldırısında aldığı yaralar nedeniyle hayatını kaybetmesinin ardından gerçekleşti.
DÖRT OĞLUNU KAYBETTİ, ÜÇ KEZ HEDEF ALINDI
El-Hayye, İsrail’in farklı yıllarda düzenlediği saldırılarda ailesinden çok sayıda kişiyi kaybetti. Mayıs 2007’de Gazze’deki aile evinin vurulması sonucu iki kardeşi, dört yeğeni ve bir kuzeni öldürüldü. El-Hayye saldırı sırasında evde değildi.
Oğlu Hamza, 2008’de İsrail’e ait bir insansız hava aracının saldırısında hayatını kaybetti. Temmuz 2014’te Şucaiyye’deki başka bir saldırıda büyük oğlu Usame, gelini ve üç torunu öldürüldü.
El-Hayye, Eylül 2025’te Hamas’ın ateşkes önerisini değerlendirdiği sırada Doha’daki toplantıya düzenlenen İsrail saldırısından kurtuldu. Ancak saldırıda oğlu Hümam, özel kalem müdürü Cihad Lebad, üç koruma ve Katarlı bir güvenlik görevlisi öldürüldü. Mayıs 2026’da ise diğer oğlu Azzam Gazze’deki saldırının ardından hayatını kaybetti. Böylece el-Hayye’nin İsrail saldırılarında kaybettiği oğullarının sayısı dörde çıktı. El-Hayye'nin toplamda beş torununun öldürüldüğü belirtiliyor.
ÖNÜNDEKİ DÖRT BÜYÜK DOSYA
Halil el-Hayye’nin önündeki en önemli başlıklar; Hamas’ın silahsızlandırılması yönündeki ABD baskısı, İsrail ordusunun Gazze’den çekilmesi, bölgenin savaş sonrası yönetimi ve yeniden inşası olacak. El-Hayye ayrıca Hamas’ın Gazze’de ağır kayıplar veren askeri ve siyasi kadrolarını yeniden yapılandırmak ve El Fetih başta olmak üzere diğer Filistinli gruplarla ilişkilerini yönetmek zorunda kalacak.
Gazze’nin içinden yetişen, Doha’da diplomasi yürüten ve Tahran’la yakın bağlarını koruyan el-Hayye’nin seçilmesi, Hamas’ın müzakere masasından çekilmeyeceğini ancak silahsızlanma konusunda da kolay bir uzlaşmaya yanaşmayacağını gösteriyor. Bu değerlendirme, el-Hayye’nin geçmiş tutumu ve seçim sonrasında yapılan ilk bölgesel analizlere dayanıyor.
Odatv.com
