Bir gezegeni yaşama en azından dünyalıların bildiği anlamda yaşama elverişli kılan birkaç temel özellik vardır.
Gezegenin kayalık olması, sıvı suyun var olabileceği doğru sıcaklıkta bulunması ve bir atmosfere sahip olması gerekir. Perşembe günü bir gökbilimci ekibi, bu üç özelliğin tamamına sahip bir dünya tespit ettiğini duyurdu.
Yakın zamanda Harvard Üniversitesi'nden doktora derecesini alan gezegen bilimci Collin Cherubim, "Şu aşamada, gezegende yaşama dair kesinlikle hiçbir kanıtımız yok," dedi ve ekledi:
"Gerçekten önemli ve temel bileşenlerin hepsinin orada olduğunu düşünüyoruz."
LHS 1140b: Dünya'dan daha büyük ve daha soğuk
LHS 1140b adı verilen kayalık gezegen, güneş sistemimizden 49 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor.
Gezegen, yüzeyinde sıvı suyun bulunabilmesi için ne çok sıcak ne de çok soğuk olan, "yaşanabilir bölge" olarak bilinen bir mesafede bir yıldızın yörüngesinde dönmekte.
İlk olarak 2017 yılında keşfedilen bu ötegezegen, Dünya'dan daha soğuk ancak hem boyut hem de kütle olarak daha büyük.
Gökbilimciler tarafından toplanan yeni veriler, LHS 1140b'nin helyum açısından zengin bir atmosfere sahip olduğunu güçlü bir şekilde gösteriyor. Science dergisinde yayımlanan bu keşif, atmosfere sahip, potansiyel olarak yaşanabilir bir gezegenin ilk net kanıtı olma özelliğini taşıyor ve yaşamı desteklemek için gerekli özelliklere sahip, bizimkine benzer dünyalardan oluşan bir popülasyonun var olduğu fikrini güçlendiriyor.
Çalışmada yer almayan Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden (MIT) astrofizikçi Sara Seager, "Ötegezegenlerde bir tane olduğunda, devamı da gelir," dedi. "Umarım bu yeni bir şeyin başlangıcıdır."
Kayalık bir dünyada atmosfer
Atmosfer yaşanabilirlik için hayati önem taşır; çünkü bir gezegenin suyu tutmasına yardımcı olur, iklimi düzenler ve yüzeyi uzay radyasyonundan korur.
Bilim insanları dev gaz gezegenlerinde atmosferler bulmuşlardı, ancak daha küçük ve tespit edilmesi daha zor olan kayalık dünyaların da atmosferlerini koruyup koruyamayacakları konusunda emin değillerdi.
Kayalık bir gezegenin etrafındaki atmosferin nasıl görünebileceğine dair teorik bir model oluşturmak için yıllarını harcayan Cherubim, "Bu net ve yankı uyandıran bir evettir," dedi.
Cherubim, belirli koşullar altında helyum gibi daha hafif elementlerin atmosferden daha kolay kaçacağını buldu. Araştırmacı, LHS 1140b'yi uzaya aktif olarak helyum kaybeden bir gezegen olarak tanımladı.
Sakin bir kırmızı cücenin yörüngesinde
LHS 1140b, galaksimizdeki en yaygın yıldız türü olan bir kırmızı cücenin etrafında dönüyor. Kırmızı cüceler diğer yıldız türlerine göre daha küçük ve daha soğuk olduğundan, çevrelerindeki kayalık gezegenleri tespit etmek daha kolaydır.
Kırmızı cüceler aynı zamanda son derece enerjiktir ve yakınlarındaki gezegenlerin atmosferlerini yok edebilecek şiddetli radyasyon parlamaları püskürtürler.
Cherubim, LHS 1140b'ye ev sahipliği yapan yıldızın tipik kırmızı cücelerden daha az aktif olduğunu ve bunun da onu galaksinin başka yerlerindeki yaşanabilirliği keşfetmek için bir "öncü" haline getirdiğini söyledi.
2024 yılında Cherubim ve meslektaşları, Şili'deki Las Campanas Gözlemevi'ndeki bir teleskopu kullanarak LHS 1140b'nin yıldızının önünden geçişini gözlemlediler. Verileri, yüksek irtifalarda belirli bir helyum türünün varlığını ortaya çıkardı; bu da elementin, normalde tespit edilmesi zor olan bir atmosferden kaçtığını gösteriyordu. Seager bu keşif hakkında, "Çok güzel, başka hiçbir açıklaması yok" yorumunu yaptı.
Gerçek zamanlı değişim
2025 yılında, yeni çalışmanın arkasındaki ekip LHS 1140b'yi yıldızını tekrar tutulurken gözlemledi; ancak bu kez atmosferden helyum kaçtığına dair hiçbir iz bulamadı.
Pasadena, California'daki Carnegie Gözlemevleri'nde görev yapan ve çalışmanın yazarlarından biri olan gezegen bilimci Shreyas Vissapragada, "Bu büyük bir şoktu ama tamamen de beklenmedik değildi," dedi. Vissapragada, bilim insanlarının gaz devlerinin atmosferlerinde farklı miktarlarda helyum gözlemlediklerini, ancak bu fenomenin ilk kez kayalık bir ötegezegende görüldüğünü söyledi:
"Pek çok açıdan Dünya'ya benzer bir gezegenin atmosferinin gerçek zamanlı olarak değişmesini izliyoruz. Bence bu oldukça harika."
Dünya ile arasındaki farklar ne?
Gökbilimciler gezegeni Dünya benzeri olarak sınıflandırsa da temel farklar bulunuyor:
Yörünge süresi: LHS 1140b, yıldızı etrafındaki tam bir yörüngeyi 25 günden daha kısa bir sürede tamamlıyor (Dünya bunu 365 günde gerçekleştiriyor).
Gece-gündüz döngüsü: LHS 1140b, ev sahibi yıldızına her zaman aynı yüzünü gösteriyor, dolayısıyla gezegende bir gece ve gündüz döngüsü bulunmuyor.
Atmosfer yapısı: Dünya'nın atmosferi azotla kaplıyken, bu gezegenin atmosferinin helyum açısından zengin olması muhtemel görünüyor.
Teorik olarak, böyle bir ortamda yaşam ortaya çıkabilir. 2020 yılında, Seager liderliğindeki bir araştırmacı ekibi, maya ve E. coli bakterilerinin saf bir helyum atmosferinde hayatta kalabileceğini gösteren bir çalışma yayımlamıştı.
LHS 1140b, bilim insanlarının gelecekte bir gün yaşam bulabileceği küçük ama heyecan verici kayalık dünyalar kataloğuna ait. Bu süreçte gezegen, evimiz dediğimiz Dünya'yı daha iyi anlamamıza da yardımcı olabilir.
Vissapragada, "Evrendeki konumumuzu biraz daha iyi anlamak için sadece Dünya benzeri gezegenlerin nasıl olduğunu bilmek istiyoruz," diyerek sözlerini tamamladı: "LHS 1140b üzerinde bir atmosfer bulmak, gerçek anlamda Dünya benzeri ötegezegenleri tanımlama yolunda gerçek bir basamak taşıdır." sözlerini kullandı.
c.2026 The New York Times Company
