Fransa'da 15 yaş altındaki çocuklara sosyal medya kullanımını yasaklayan yasa tasarısı Senato'da 2'ye karşı 243, Ulusal Meclis'te ise 81'e karşı 279 oyla kabul edildi. Yasanın yürürlüğe girmesi için Anayasa Konseyi sürecinin tamamlanması bekleniyor.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un desteklediği düzenleme, çocukların çevrimiçi ortamdaki zararlı içeriklerden korunmasını amaçlıyor. Yasayla birlikte ülkede "dijital reşitlik yaşı" 15 olarak belirlendi.
Fransa hükümeti, yasağın yeni eğitim-öğretim yılına yetişmesini hedefliyor. Buna göre yeni sosyal medya hesapları için yasak 1 Eylül 2026'dan itibaren uygulanacak. Halihazırda hesabı bulunan 15 yaş altı kullanıcılar için ise sosyal medya platformlarına 4 aylık geçiş süresi tanınacak. Bu sürenin ardından mevcut hesaplar da yaş doğrulamasından geçirilecek.
INSTAGRAM, TIKTOK, FACEBOOK VE SNAPCHAT KAPSAMDA
Düzenleme; Instagram, TikTok, Facebook ve Snapchat gibi kullanıcıların paylaşım yapabildiği, yorum yazabildiği, takip ve etkileşim kurabildiği sosyal ağları kapsıyor.
YouTube ve WhatsApp gibi platformlarda ise yalnızca sosyal ağ niteliği taşıyan özellikler düzenleme kapsamına alınacak. Video izleme veya mesajlaşma işlevleri doğrudan yasak kapsamında yer almazken, yorum yapma, paylaşımda bulunma ve topluluk oluşturma gibi özellikler düzenlemeye tabi olabilecek.
BAZI PLATFORMLAR MUAF TUTULDU
Çevrimiçi ansiklopediler, eğitim içerikleri ile açık kaynaklı eğitim ve yazılım paylaşım platformları yasağın dışında bırakıldı. Hangi hizmetlerin kapsamda olacağı ise yaş doğrulama sistemlerinin devreye girmesiyle netleşecek.
YAŞ DOĞRULAMA SORUMLULUĞU PLATFORMLARDA OLACAK
Yasanın en önemli maddelerinden biri yaş doğrulama sistemi oldu. Fransa hükümeti, bu sorumluluğun sosyal medya platformlarında olacağını açıkladı.
Dijital İşlerden Sorumlu Bakan Anne Le Henanff, platformların kullanıcıların yaşını doğrulayacak teknik çözümü geliştirmek zorunda olduğunu belirtti. Henanff, France Identite ve La Poste'un iştiraki Docaposte gibi mevcut sistemlerin kullanılabileceğini ifade etti.
Hükümetin üzerinde çalıştığı modele göre yaş doğrulaması üçüncü taraf güvenilir bir kuruluş tarafından yapılacak. Bu kuruluş platformlara yalnızca kullanıcının 15 yaşın altında olup olmadığına ilişkin "evet" veya "hayır" yanıtını iletecek. Böylece sosyal medya şirketlerinin kişisel verilere erişmesinin önüne geçilmesi hedefleniyor.
Henanff ayrıca platformların kullanıcılara tek bir yaş doğrulama yöntemi dayatamayacağını, en az iki farklı doğrulama seçeneği sunmak zorunda olacağını söyledi.
"AVRUPA'DA İLK OLACAĞIZ"
Dijital İşlerden Sorumlu Bakan Anne Le Henanff, düzenlemeyi çocukların çevrimiçi ortamda korunması açısından tarihi bir adım olarak nitelendirerek, "Fransa, çocuklarımızı çevrimiçi ortamda daha iyi korumak için Avrupa'da dijital reşitlik yaşını getiren ilk ülke olacak" dedi.
Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da daha önce yaptığı açıklamada sosyal medyanın çocukların dikkatini ve gelişimini olumsuz etkilediğini belirterek, düzenlemenin amacını "15 yaşından önce artık sosyal medya yok" sözleriyle özetlemişti.
LİSELERDE CEP TELEFONU KULLANIMI DA YASAKLANACAK
Yasa yalnızca sosyal medya kullanımını değil, okullardaki cep telefonu kullanımını da kapsıyor.
Fransa'da ilkokul ve ortaokullarda uygulanan cep telefonu yasağı, 2026-2027 eğitim-öğretim yılından itibaren liseleri de kapsayacak. Lise öğrencileri okul içinde cep telefonu kullanamayacak. Okul yönetmelikleriyle bazı istisnalar getirilebilecek.
Hükümet, uygulamanın öğrencilerin derslere daha iyi odaklanmasını amaçladığını belirtirken, Bakan Henanff, "Telefon olmadan öğrenciler daha dikkatli, daha odaklı ve öğrenmeye daha hazır oluyor" ifadelerini kullandı.
AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNA GÖRE DÜZENLENDİ
Yasa tasarısı, Avrupa Birliği'nin Dijital Hizmetler Yasası ile uyumlu hale getirilebilmesi için Parlamento sürecinde çeşitli değişikliklere uğradı.
İlk taslakta Fransa'nın dijital iletişim düzenleyicisi Arcom'un platformları risk durumuna göre sınıflandırması öngörülüyordu. Ancak Avrupa Komisyonu'nun çekinceleri üzerine bu modelden vazgeçildi ve yerine 15 yaş altı için genel sosyal medya yasağı getirildi.
UYGULANABİLİRLİĞİ TARTIŞILIYOR
Yasa kabul edilmesine rağmen uygulamanın nasıl işleyeceği tartışma konusu olmaya devam ediyor.
Muhalefet milletvekilleri, yaş doğrulama sistemlerinin güvenilirliği, çocukların VPN veya başkalarına ait hesaplarla yasağı aşabilme ihtimali ile tüm kullanıcıların yaşını kanıtlama zorunluluğunun özel hayat üzerindeki etkilerine dikkat çekti.
Komünist milletvekili Soumya Bourouaha, benzer uygulamaların başka ülkelerde başarısız olduğunu savunurken, Sosyalist milletvekili Arthur Delaporte yaş doğrulama yöntemlerinin hâlâ netleşmediğini söyledi. Boyun Eğmeyen Fransa Partisi milletvekili Louis Boyard ise düzenlemeyi "ikiyüzlü ve tehlikeli" olarak nitelendirdi.
ÇOCUKLARIN EKRAN KULLANIMI ENDİŞE YARATIYOR
Yasanın hazırlanmasında çocukların ekran ve sosyal medya kullanımına ilişkin araştırmalar etkili oldu.
Fransa Ulusal Gıda, Çevre ve İş Sağlığı Güvenliği Ajansı (Anses) verilerine göre ülkede her iki çocuktan biri günde 2 ila 5 saat akıllı telefon kullanıyor. 2025 Dijital Barometresi araştırmasına göre ise 12-17 yaş grubundaki gençlerin yüzde 58'i sosyal medyayı her gün kullandığını belirtiyor.
Anses, sosyal medya kullanımının ergenlerde uyku bozuklukları, özsaygı kaybı, riskli davranışlar ve siber zorbalık gibi sorunlarla bağlantılı olabileceğine dikkat çekiyor.
AVRUPA İÇİN TEST NİTELİĞİNDE OLACAK
Fransa'nın kabul ettiği yasa, Avrupa'da çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin daha geniş bir tartışmanın parçası olarak değerlendiriliyor.
Avrupa Komisyonu, üye ülkelerin kendi yaş sınırlarını belirleyebileceği ancak platformlara getirilecek yükümlülüklerin AB hukukuyla uyumlu olması gerektiğini savunuyor. Bu nedenle Fransa'nın uygulaması, hem teknik yaş doğrulama sistemleri hem de Avrupa Birliği mevzuatı açısından diğer ülkelere örnek olabilecek bir model olarak görülüyor.
